पाठ - ५ सफ्टवेयर (Software) | कम्प्युटर शिक्षा कक्षा ७

पाठ - ५ सफ्टवेयर (Software) | कम्प्युटर शिक्षा कक्षा ७

पाठ - ५ सफ्टवेयर (Software)

परिचय

कम्प्युटरले बुझ्ने भाषामा प्रोग्रामरले क्रमबद्ध रूपमा लेखिएका निर्देशनहरूलाई कम्प्युटर प्रोग्राम (Computer Program) भनिन्छ । कम्प्युटर प्रोग्रामको सङ्कलनलाई सफ्टवेयर भनिन्छ । यसलाई प्रयोग गर्न सकिन्छ तर छुन वा देख्न सकिँदैन ।सफ्टवेयरहरू कम्पनी वा व्यक्तिले निर्माण गरी सिडी तथा डिभिडीमा बजारमा उपलब्ध गराउनुका साथै इन्टरनेटमार्फत पनि उपलब्ध हुन्छन् । कम्पनीमार्फत आधिकारिक रूपमा प्राप्त भएका सफ्टवेयरलाई आधिकारिक (Original) सफ्टवेयर भनिन्छ।
विशेषताहरू
(क) यस कम्प्युटरमा सफ्टवेयर इन्स्टल (install) गर्न सकिन्छ।
(ख) फरक फरक सफ्टवेयर फरक फरक कार्यका लागि प्रयोग हुन्छ ।
(ग) सशुल्क र नि:शुल्क सफ्टवेयरहरू उपलब्ध हुन्छ।
(घ) काम छिटो र छरितो गर्न मद्दत पुग्छ ।
(ङ) एउटै सफ्टवेयर थुप्रै कम्प्युटरमा राख्न सकिन्छ।

सफ्टवेयरका प्रकार (Types of Software)

सफ्टयवेयर मुख्य तिन प्रकारका हुन्छन्, ती निम्न लिखित छन् :
(क) सिस्टम सफ्टवेयर (System Software),
(ख) युटिलिटी सफ्टवेयर (Utility Software),
(ग) एप्लिकेसन सफ्टवेयर (Application Software)
सफ्टवेयरलाई कार्यअनुसार निम्न लिखित रूपमा विभाजन गर्न सकिन्छ ।
सफ्टवेयरका प्रकार (Types of Software)
सफ्टवेयरका प्रकार (Types of Software)
१. सिस्टम सफ्टवेयर
  • अपरेटिङ सिस्टम
  • ल्याङ्वेज प्रोसेसर
  • इन्टरप्रेटर
  • कम्पाइलर
२. युटिलिटी सफ्टवेयर
  • फाइल म्यानेजमेन्ट
  • प्रोग्राम निर्माण
  • एन्टिभाइरस
  • डिक्स फर्मेन्टेसन
३. एप्लिकेसन सफ्टवेयर
  • एम.एस. अफिस
  • ग्राफिक्स डिनाइङ
  • डि.बि.एम.एस.

(क) सिस्टम सफ्टवेयर (System Software)

System Software
System Software
कम्प्युटरका सम्पूर्ण हार्डवेयर (hardware) हरूलाई सञ्चालन वा प्रयोगमा ल्याउन मद्दत पुयाउने सफ्टवेयरलाई सिस्टम सफ्टवेयर भनिन्छ । साथै यसले कम्प्युटर र प्रयोगकर्ताका बिचमा दोभासेको काम गर्दछ । यसका प्रकार निम्न लिखित छन् :

(अ) अपरेटिङ सिस्टम (Operating System)

का कम्प्युटर प्रणालीका सम्पूर्ण हार्डवेयर (hardware) हरूलाई नियन्त्रण तथा सञ्चालनमा ल्याउन मद्दत गर्ने प्रोग्रामहरूको समूह वा सङ्ग्रहलाई अपरेटिङ सिस्टम (operating system) भनिन्छ । जस्तै : एम.एस. डस (MS-DOS), विन्डोज (Windows 95, 98, ME, VISTA, XP,7,8), Windows Server (2000, 2003, 2008), UNIX, LINUX आदि।

(आ) ल्याङ्वेज प्रोसेसर (Language Processor)

प्रोग्रामरले विकास (develop) गरेको प्रोग्रामलाई कम्प्युटरले बुझ्ने यान्त्रिक भाषा (machine language) मा अनुवाद (translate) गर्ने प्रोग्रामलाई ल्याङ्वेज प्रोसेसर भनिन्छ । यी तिन प्रकारका हुन्छन्।
  • (i) एसेम्बलर (assembler) : प्रोग्रामरले लेखिएको स्क्रिप्ट (script) मा निमोनिक कोड (nemonic codes) तथा सिम्बोलिक एड्रेस (symbolic address) हरूलाई यान्त्रिक भाषा (machine language) मा अनुवाद गर्ने प्रोग्रामलाई एसेम्बलर भनिन्छ।
  • (i) इन्टरप्रेटर (interpreter) : प्रोग्रामरले प्रोग्रामिङ भाषाको माध्यममा लेखिएको स्क्रिप्ट (script) लाई एउटा वाक्य एक पटकमा यान्त्रिक भाषा (machine language) मा अनुवाद गर्ने प्रोग्रामलाई इन्टरप्रेटर भनिन्छ।
  • (iii) कम्पाइलर (compiler) : प्रोग्रामरले प्रोग्रामिङ भाषाको माध्यममा लेखिएको स्क्रिप्टलाई एकै पटकमा सम्पूर्ण प्रोग्रामलाई यान्त्रिक भाषा (machine language) मा अनुवाद गर्ने प्रोग्रामलाई कम्पाइलर भनिन्छ ।

(ख) युटिलिटी सफ्टवेयर (Utility Software)

Utility Software
Utility Software
फाइल (file), फोल्डर (folder) र प्रोग्रामहरूको व्यवस्थापन गर्ने सफ्टवेयरलाई युटिलिटी सफ्टवेयर भनिन्छ । यी दुई प्रकारका हुन्छन् :
  • (i) फाइल म्यानेजमेन्ट युटिलिटी सफ्टवेयर : कम्प्युटरमा भण्डारण गरिएको दस्तावेज अर्थात् फाइलहरूलाई कपी (copy), कट (cut), डिलिट (delete), रिनेम (rename) र प्रिन्ट (print) गर्न प्रयोग गरिने प्रोग्रामलाई फाइल म्यानेजमेन्ट युटिलिटी सफ्टवेयर भनिन्छ।
  • (ii) प्रोग्राम डेभेलपमेन्ट युटिलिटी सफ्टवेयर : कम्प्युटरको प्रोग्राममा लेखिएको शब्द वा वाक्यहरू टाइप (type) गर्न, सच्चाउने (correction), मेट्न (erase), फन्टहरू (fonts) मिलाउन र कम्पाइल (compile) गर्नका लागि प्रयोग हुने प्रोग्रामलाई । डेभेलपमेन्ट युटिलिटी सफ्टवेयर भनिन्छ ।

(ग) एप्लिकेसन सफ्टवेयर (Application Software)

Application Software
Application Software
प्रयोगकर्ताले आवश्यकताअनुसार विभिन्न किसिमका कार्य गर्न प्रयोग गरिने सफ्टवेयर कम्पनीहरू (software company) बाट निर्माण (developed) गरिएका सफ्टवेयर (software)
लाई एप्लिकेसन सफ्टवेयर भनिन्छ । उदाहरणका लागि चिठीपत्र, पुस्तक, कार्डहरू बनाउन, गणितीय कार्य गर्न, प्रिजेन्टेसन तयार गर्न, खेल खेल्न, नक्सा बनाउनका साथै अन्य क्षेत्रमा यसको प्रयोग गरिन्छ । एप्लिकेसन सफ्टवेयरलाई दुई भागमा विभाजन गरिएको छ :

(१) प्याकेज सफ्टवेयर (Package Software)

प्याकेज सफ्टवेयर सम्पूर्ण प्रयोगकर्तालाई लक्षित गरी निर्माण गरिएको हुन्छ । यस्ता सफ्टवेयरहरू सामान्य प्रयोजनका लागि सबै प्रयोगकर्तालाई अनुकूल हुने गरी निर्माण गरिएका हुन्छन् । जस्तै : एमएस अफिस (MS-office), डाटावेस म्यानेजमेन्ट सिस्टम (Database Management System), ग्राफिक्स डिजाइनिङ प्याकेज (Graphics Designing Package) आदि । यसका प्रोग्रामहरू निम्न लिखित छन् :

(क) बर्ड प्रोसेसिङ प्रोग्राम (word processing program)
अक्षर, शब्द र वाक्यका समूहका रूपमा प्रस्तुत हुने चिठीपत्र, कार्ड, लेखचरना, विज्ञापन, पत्रपत्रिका, किताब, ब्रोसर, डिजाइन, भन्डारण तथा छपाइमा प्रयोग हुने प्रोग्रामलाई वर्ड प्रोसेसिङ प्रोग्राम भनिन्छ । उदाहरणका लागि MS-Word, Open office Writer आदि।

(ख) स्प्रेडसिट प्रोग्राम (spreadsheet program)
सानोदेखि ठुलो गणितीय हिसाब गर्नका लागि प्रयोग हुनेलाई स्प्रेडसिट प्रोग्राम भनिन्छ । डाटालाई चार्टका रूपमा पनि प्रस्तुत गर्न सकिन्छ । उदाहरणका लागि MS-Excel, Open Office Calc आदि।

(ग) डाटाबेस प्रोग्राम (database program)
डाटाहरू इन्ट्री गर्न, सच्याउन, हटाउन, भन्डारण गर्न र आवश्यकताअनुसार प्रिन्ट गर्न प्रयोग गरिने प्याकेजलाई डाटाबेस प्रोग्राम भनिन्छ । यसको प्रयोग विशेष गरी तथ्याङ्कलाई व्यवस्थित गर्न र चाहेको समयमा सजिलै प्राप्त गर्नमा गरिन्छ । जनगणनाको तथ्याङ्क इन्ट्री गरी प्रशोधन गर्ने र रिपोर्ट निकाल्ने, विद्यार्थीले परीक्षामा प्राप्त गरेको अङ्क इन्ट्री गरी नतिजा निकाल्ने र लेजर तथा मार्कसिट प्रिन्ट गर्ने जस्ता कार्य यसको प्रयोगका उदाहरण हुन् । उदाहरणका लागि MS-Access, FoxPro, Oracle आदि ।

(घ) ग्राफिक्स प्रोग्राम (graphic program)
चित्र, तस्बिर वा अक्षरहरू काँटछाँट, सम्पादन तथा परिवर्तन (modify) गर्न सक्ने सफ्टवेयरको प्याकेजलाई ग्राफिक्स प्रोग्राम भनिन्छ । किताब, पत्रपत्रिका, ब्रोसर, समाचार, पत्र, इन्टरनेट जस्ता प्रकाशित हुने विषय वस्तुहरूमा चित्र बनाउन प्रयोग गरिन्छ । फोटाहरूलाई भन्डारण गर्दा JPEG, TIFF, BMP जस्ता विभिन्न फर्मेटमा गर्न सकिन्छ । उदाहरणका लागि Photoshop, Corel Draw, InDesign, Illustrator, FreeHand, Qxpress आदि।

२. कस्टमाइज सफ्टवेयर (Customized Software)

कस्टमाइज सफ्टवेयर एक निश्चित प्रयोगकर्ताका लागि लक्षित गरी निर्माण गरिएको हुन्छ । जस्तै : रिजल्ट प्रोसेसिङ सफ्टवेयर (result processing software), एयरलाइन्स टिकट रिजर्भेसन सफ्टवेयर (airline ticket reservation software), टेलिफोन बिल प्रोसेसिङ सफ्टवेयर (telephone bill processing software) आदि ।

क्रियाकलाप

तिम्रो कम्प्युटर ल्याबमा कुन कुन प्रकारका सफटवेयर प्रयोग भएका छन्, आपसमा छलफल गरी सोको सूची तयार गर।

अभ्यास

१. खाली ठाउँ भर:

(क) क्रमबद्ध रूपमा लेखिएका निर्देशनहरूलाई .......... सफ्टवेयर भनिन्छ।
(ख) एउटै सफ्टवेयर थुप्रै ............. कम्प्युटरमा राख्न सकिन्छ ।
(ग) लेख लेख्नलाई ................ प्रोग्रामको प्रयोग हुन्छ।
(घ) ................ बनाउन फोटोसप प्रोग्रामको प्रयोग हुन्छ ।
(ङ) घरहरूको नक्सा बनाउन ................. प्रोग्रामको प्रयोग हुन्छ ।

२. ठिक र बेठिक छुट्याऊ :

(क) सफ्टवेयरलाई छुन सकिन्छ।
(ख) अपराटङ सिस्टम सफ्टवेयरले कम्प्यूटर र प्रयोगकर्ताका बिचमा दोभासेको काम गर्दछ।
(ग) लेख लेख्नलाई एक्सेल प्रोग्रामको प्रयोग हुन्छ ।
(घ) चित्र बनाउन फोटोसप प्रोग्रामको प्रयोग हुन्छ ।
(ङ) एमएस एक्सेस डाटाबेस प्रोग्राम हो।

३. तल दिएका प्रश्नको उत्तर लेख :

(क) सफ्टवेयर भनेको के हो ? यसका विशेषताहरू लेख ।
(ख) सफ्टवेयर कति प्रकारका हुन्छन् ? वर्णन गर।
(ग) सिस्टम सफ्टवेयर र एप्लिकेसन सफ्टवेयरबिचको भिन्नता लेख।
(घ) युटिलिटी प्रोग्राम भनेको के हो?
(ड) एप्लिकेसन सफ्टवेयर भनेको के हो, उदाहरणसहित लेख ।

COMMENTS

Name

Audio Book,1,B. Ed. Second Year,2,B. Ed. Third Year,2,Bachelor Level,2,Basic Level,1,Class 6 Book,1,Class 8 Book,2,Composition,2,Computer Education,1,Creative Writing,8,English for Mass Communication,2,English Subject License,2,Essay Writing,4,Expanding Horizon in English Creative Writing,1,Free Ebook,3,Grade IX,2,Grade IX - Nepali,2,Grade IX - Social,4,Grade VII,9,Grade VII - Computer,9,Grade VIII - Nepali,2,Grade X,3,Grade X - Nepali,3,Grade XII,20,Grade XII - English,20,Grammar,4,Letter Writing,2,Nepali Audio Novel,1,Nepali Essay,1,New Generation English,1,Quotes and Inspiration,7,Research and Report,1,The Heritage of Words,20,TSC Basic Level,2,TSC License Notes,2,Video Summary,1,Writing Paragraph,2,उपन्यासको समलोचना,1,साहित्य समलोचना,1,
ltr
item
ESikai Online Education: पाठ - ५ सफ्टवेयर (Software) | कम्प्युटर शिक्षा कक्षा ७
पाठ - ५ सफ्टवेयर (Software) | कम्प्युटर शिक्षा कक्षा ७
पाठ - ५ सफ्टवेयर (Software) | कम्प्युटर शिक्षा कक्षा ७
https://1.bp.blogspot.com/-w2lS4RAbWLQ/XiKqY_ViibI/AAAAAAAADdA/mQ2wwste6HMt1pbQWk5sMle8ar_A9jdCgCNcBGAsYHQ/s640/Software.jpg
https://1.bp.blogspot.com/-w2lS4RAbWLQ/XiKqY_ViibI/AAAAAAAADdA/mQ2wwste6HMt1pbQWk5sMle8ar_A9jdCgCNcBGAsYHQ/s72-c/Software.jpg
ESikai Online Education
https://www.esikai.com.np/2020/01/software-grade-7.html
https://www.esikai.com.np/
https://www.esikai.com.np/
https://www.esikai.com.np/2020/01/software-grade-7.html
true
7156907926909846891
UTF-8
Loaded All Posts Not found any posts VIEW ALL Readmore Reply Cancel reply Delete By Home PAGES POSTS View All RECOMMENDED FOR YOU LABEL ARCHIVE SEARCH ALL POSTS Not found any post match with your request Back Home Sunday Monday Tuesday Wednesday Thursday Friday Saturday Sun Mon Tue Wed Thu Fri Sat January February March April May June July August September October November December Jan Feb Mar Apr May Jun Jul Aug Sep Oct Nov Dec just now 1 minute ago $$1$$ minutes ago 1 hour ago $$1$$ hours ago Yesterday $$1$$ days ago $$1$$ weeks ago more than 5 weeks ago Followers Follow THIS PREMIUM CONTENT IS LOCKED STEP 1: Share to a social network STEP 2: Click the link on your social network Copy All Code Select All Code All codes were copied to your clipboard Can not copy the codes / texts, please press [CTRL]+[C] (or CMD+C with Mac) to copy Table of Content